Współczesność

Chorwaci wkrótce pożałowali pośpiechu w negocjowaniu warunków zjednoczenia z Serbią. Vidovdanski ustav z 1921 r. (konstytucja uchwalona w dzień Św. Wita) położył kres Chorwacji jako samodzielnej jednostki i ustanowił scentralizowane państwo ze stolicą w Belgradzie, pod rządami serbskiej rodziny królewskiej Karadziordziewiciów. Kolejnym rozczarowaniem był zawarty w następnym roku w Rapallo traktat z Włochami, który oddawał im Zadar, Istrię oraz wyspy Lośinj, Cres i Lastovo. Rijeka (po włosku Fiume) stała się wolnym miastem, nadzorowanym przez Ligę Narodów, ale wkrótce (w 1924) przeszła w ręce Włochów. Odzwierciedleniem niezadowolenia Chorwatów z powojennego układu politycznego i terytorialnego była działalność Chorwackiej Republikańskiej Partii Chłopskiej (HRSS), której przewodził Stjeran Radić. Toczył on bezskuteczną pokojową batalię o autonomię chorwacką, a jego popularność śród ludności wiejskiej rosła z powodu regularnych pobytów w więzieniu. Został zamordowany w belgradzkim parlamencie w 1928 r. przez serbskiego nacjonalistycznego posła z Czarnogóry, Puniśę Raćicia. Wskutek tego zabójstwa kraj znalazł się na krawędzi wojny domowej, co wykorzystał król Aleksander I, zawieszając rządy parlamentarne i proklamując w następnym roku dyktaturę królewską. Bezpośrednia władza monarchy nie załagodziła jednak podziałów, a przemianowanie państwa z Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców na Jugosławię potraktowano jako pusty gest.

Faszystowscy ustasze
W wyniku etnicznej i politycznej polaryzacji po-wstał w Chorwacji autorytarny prawicowy ruch, wzorowany na włoskich faszystach Benita Musso-liniego. Ustasze (od ustanak - powstanie), dowodzeni przez prawnika Ante Pavelicia, odrzucili politykę parlamentarną Chorwackiej Partii Chłopskiej, jej program niestosowania przemocy oraz gotowość raczej do zaakceptowania autonomii niż dążenia do pełnej niepodległości. Mieli siedziby głównie we Włoszech i byli finansowani przez Mussoliniego, traktującego ich jako pożyteczne narzędzie destabilizacji sąsiedniego państwa oraz do pozostawiania otwartej kwestii Dalmacji.